لوازم گرما و سرما درمانی

گرما و سرما درمانی یا ترموتراپی (Thermotherapy) یک روش تسکین درد و برطرف کردن گرفتگی عضلات بدن است.

اغلب افراد در طول زندگی خود تجربه گرفتگی یا دردهای عضلانی را دارند. این گرفتگی و درد در بسیاری از موارد زندگی روزمره افراد را مختل کرده و آنها را ناتوان می کند. اولین فکری که جهت برطرف کردن این مشکل به ذهن اکثر بیماران می رسد استفاده از دما است که کیسه آب گرم رایج ترین آن به شمار می رود. کیسه آب گرم در واقع یکی از لوازم گرما و سرما درمانی است که کاربرد فراوانی در بین مردم دارد. به طور کلی وسایل گرما و سرما درمانی جزء تجهیزات پزشکی هستند و استفاده از آنها معمولا توسط پزشک تجویز می شود.

روش درمانی رایج در کلینیک های فیزیوتراپی استفاده از لوازم گرما و سرما درمانی است. فیزیوتراپیست ها با استفاده از این وسایل بسیاری از دردها را درمان می کنند. گردن درد، کمردرد و بسیاری از آسیب های ورزشی با کمک تجهیزات گرما و سرما درمانی تسکین می یابد.

 این روش درمانی با استفاده از لوازم گرما و سرما درمانی صورت می گیرد. عوارضی مانند: جراحات بافتی عمیق، التهاب، آرتروز و گرفتگی ماهیچه ها با کمک ترموتراپی بهبود می یابد. برخی از عوارض و دردها با رساندن گرما به موضع آسیب دیده و برخی دیگر با سرد کردن آن درمان می شوند.

بسیاری از افراد ترکیب گرما درمانی را معادل ترموتراپی می دانند در صورتی که این معادل سازی درستی نیست! چرا که «ترمو» به معنای دما بوده و دما نیز همان میزان گرمی و سردی هر جسم است. متخصصین در روش ترموتراپی از لوازم گرما و سرما درمانی استفاده کرده و دمای لازم را به ناحیه مورد نظر می رسانند. بنابراین می توان گفت واژه ترکیبی «دما درمانی» به جای ترموتراپی، معادل سازی مناسبی است و شامل هر دو روش می شود.

گرما درمانی یا Heat therapy یک نوع روش ترموتراپی است که با استفاده از لوازم گرما و سرما درمانی انجام می شود. در این روش وسیله گرمازا موجب گرم شدن ناحیه آسیب دیده می شود. گرم کردن محل مورد نظر موجب باز شدن رگ ها و در ادامه افزایش جریان خون می شود.

هنگامی که جریان خون افزایش می یابد اکسیژن و سایر مواد مغذی به رگ ها می رسد و در نتیجه درد و گرفتگی عضله آسیب دیده کم می شود. حرکات اندام های بدن نیز به واسطه گرما بهبود یافته و انعطاف پذیری آنها افزایش می یابد.

گرما درمانی از طریق لوازم گرما و سرما درمانی به دو صورت انجام می شود که در این بخش به آنها می پردازیم.

یکی از روش های گرما درمانی از طریق لوازمی مانند: پدهای برقی، ساپورت های گرم کننده، بسته های خشک گرمازا صورت می گیرد. در این روش وسیله ی حرارتی روی بدن بیمار و در محل آسیب دیده قرار می گیرد و با خارج کردن رطوبت بدن، موجب تسکین درد می شود. در گرما درمانی هدایت شده، فرد احساس خشکی پوست دارد؛ ولی در بسیاری از موارد همانند: دردهای آرتریتی و التهاب مفاصل یک روش درمانی خوب به شمار می رود.

روش گرما درمانی مرطوب با استفاده از تجهیزات رطوبت ساز خانگی، حوله های حاوی بخار آب، حمام آب گرم و کیسه آب گرم انجام می شود. این روش یکی از راهکارهای قدیمی است که امروزه نیز با شنا کردن در چشمه های آب گرم حاوی گوگرد انجام می گیرد. در این روش گرمای مورد نیاز از طریق آب گرم به بدن بیمار می رسد. گرمای حاصل از آب به ماهیچه ها رسیده و موجب برطرف شدن درد در آن ناحیه می شود. از این روش جهت درمان اسپاسم قاعدگی نیز استفاده می شود.

سرما درمانی یا Cryotherapy یکی دیگر از روش های تسکین درد و گرفتگی از طریق لوازم گرما و سرما درمانی است.

در این روش ناحیه صدمه دیده فرد با استفاده از وسایلی مانند: اسپری سرد کننده، کیسه یخ، وان یخ و کمپرس یخ، سرد می شود. سرما دادن موجب کاهش جریان خون در آن ناحیه شده و در نتیجه التهاب و تورم کم می شود. هنگامی که تورم و التهاب عضلات کاهش می یابد درد و گرفتگی موضع از بین می رود. از طرف دیگر کم شدن جریان خون موجب کاهش فعالیت عصبی و در نتیجه احساس درد کمتر در بیمار می شود.

سرما درمانی یکی دیگر از روش های ترموتراپی و تسکین درد است که به دو صورت خشک و مرطوب انجام می شود. این روش علاوه بر تسکین درد و تورم فواید متعددی دارد از جمله: تقویت سیستم عصبی، بهبود کیفیت خواب، سرعت بخشیدن به ریکاوری پس از عمل جراحی، جوانسازی پوست و کاهش استرس و فشارهای عصبی.

سرما درمانی خشک با استفاده از لوازمی مانند: اسپری های خنک کننده و کمپرس آب یخ انجام می شود. در این روش جریان خون موضع آسیب دیده به طور موقتی کم می شود و در ادامه کانال های عصبی با حساسیت کمتری عمل می کنند. با کاهش یافتن حساسیت کانال های عصبی، بیمار در ناحیه صدمه دیده احساس درد کمتری دارد و عضو عملکرد خود را باز می یابد. این روش اغلب در هنگام مسابقات ورزشی برای ورزشکاران آسیب دیده و همینطور بیماران تحت عمل جراحی دندان مورد استفاده قرار می گیرد.

در سرما درمانی مرطوب بدن بیمار به طور مستقیم با یخ یا حمام یخ تماس پیدا می کند. البته در این روش استفاده از اتاق های سرد نیز رایج است. توصیه می شود جهت استفاده از لوازم سرما درمانی با پزشک خود مشورت کنید.

استفاده از لوازم گرما و سرما درمانی در بسیاری از آسیب دیدگی ها راهکاری مفید و مناسب بوده؛ ولی کاربرد این تجهیزات درمانی در برخی موارد ممنوع است. بعضی از این ممنوعیت ها عبارتند از:

• استفاده خودسرانه از سرما درمانی در بیماران با گردش خون ضعیف و مبتلایان به اختلالات حسی- حرکتی ممنوع است.
• به کاربردن گرما درمانی جهت مبتلایان به دیابت و التهابات پوستی، بیماران قلبی، افرادی که به تازگی تحت عمل جراحی قرار گرفته اند، بیماران مبتلا به ترومبوز ورید عمقی و ام اس ممنوع است.
• در عفونت های گوش، موضع دارای عفونت و زخم باز نیز استفاده از گرما درمانی ممنوع است.